Radio Saigon phát sóng âm nhạc Nam Bộ ra thế giới

Theo Người Đô Thị21/11/2021 23:00
Radio Saigon phát sóng âm nhạc Nam Bộ ra thế giới

Phát minh vô tuyến điện tin (wireless telegraphy) cuối thế kỷ XIX đã mở ra một sự kết nối toàn cầu bằng sóng radio, phát triển rộng rãi từ thập niên 1930 đến 1940.

Radio trở thành một phương tiện thông tin trực tiếp đại chúng từ các thành phố lớn đến những vùng hẻo lánh trên toàn thế giới. Sự lan rộng của radio trên thế giới cũng là thời kỳ bắt đầu xuất hiện các đài phát thanh đầu tiên ở Đông Dương.

Radio Saigon: Kết nối Đông Dương với thế giới

Đài phát thanh Radio Saigon chính thức phát sóng lần đầu tiên ngày 18.7.1930 với sự hiện diện của Toàn quyền Đông Dương Pierre Pasquier. Hai năm trước đó, đại diện của Công ty Vô tuyến Điện thoại Pháp - Đông Dương đã đến Paris đặt mua hệ thống phát thanh và ký hợp đồng với các nhạc công người Pháp để thực hiện những chương trình âm nhạc cho Radio Saigon.

Năm 1929, hai kỹ sư radio từ Paris đã lắp ráp các thiết bị cho đài phát sóng đặt tại khu Chí Hòa. Văn phòng hành chính của Đài Radio Saigon đặt tại số 106 Boulevard Charner (đại lộ Nguyễn Huệ ngày nay).

Tháng 4.1931 báo Le Petit Marseillais có liệt kê các quốc gia trên thế giới nghe được chương trình phát thanh của đài Radio Saigon “tiếng nói Đông Dương”: khu vực Thái Bình Dương (Thái Lan, Trung Quốc, Nhật Bản, Philippines, Indonesia, Nga, Úc, Canada, Mỹ, New Zealand, và Nam Mỹ); khu vực Ấn Độ Dương (Ấn Độ, Mauritius, các quốc gia Đông Phi và Nam Phi, Madagascar); khu vực châu Âu (Pháp, Anh, Hungary, và nhiều nước khác).

radio.jpg

Cổng và tòa nhà của đài phát thanh Radio Saigon tại Chí Hòa - Ảnh: Frederic Vaillant (radiotsf.fr)

Báo L’Éveil économique de l’Indochine (19.7.1931) tường thuật ông Lévy - Lãnh sự Pháp ở Vân Nam, và ông Wilden - Bộ trưởng Pháp ở Bắc Kinh đều xác nhận là âm thanh từ Radio Saigon rất mạnh và rõ ràng. Thêm vào đó có nhiều thư phản hồi từ các thính giả Nhật Bản, Philippines, Indonesia, Ceyland và Mỹ đều khen ngợi chương trình biểu diễn âm nhạc của đài Radio Saigon được dàn dựng rất hay.

Làn sóng phát thanh từ Sài Gòn cũng được ghi nhận trong tài liệu lưu trữ ở một số quốc gia. Báo The Singapore Free Press and Mercantile Advertiser thường đăng chương trình biểu diễn âm nhạc của giàn nhạc thính phòng Radio Saigon cho thính giả Singapore. Ở New Zealand, báo Ngôi Sao xuất bản tại Christchurch (ngày 20.10.1920) có tường thuật: “Một đài phát thanh Pháp, Sài Gòn, tôi nghĩ vậy, trên làn sóng 23,6m, được nghe thấy gần như mỗi buổi chiều, nói chuyện với Paris sau 10.30 pm. Rất lớn”.

Tại Úc, nhiều thính giả đã viết thư cho tạp chí The Wireless Weekly để tìm hiểu thông tin về đài phát thanh mới này. Tòa soạn báo này đã có bài viết trả lời chi tiết (tháng 12.1930) và còn ghi rõ lời chào của phát ngôn viên: “Hello. Hello, here is Radio Saigon” (Xin chào. Xin chào, đây là Radio Saigon)…

Âm nhạc Nam bộ lên “giây thép gió” đến với thính giả toàn cầu

“Giây thép gió” là cụm từ tiếng Việt dịch từ tiếng Pháp “télégraphie sans fil”, thường được dịch chính thức là “vô tuyến điện tin” (tiếng Anh: wireless telegraphy/wireless radiotelegraphy). Chương trình phát thanh “T. S. F - Giây thép gió” của Radio Saigon gồm các tin tức chuyển tiếp làn sóng từ Paris, các thông tin kinh tế của Đông Dương, và các tiết mục biểu diễn âm nhạc trực tuyến. Thông tin chi tiết của chương trình phát thanh thường được đăng trước hai tuần trong phụ lục của báo Courrier de Saigon.

radio1.jpg

Tháp phát sóng của Radio Saigon tại Chí Hòa - Ảnh: Frederic Vaillant (radiotsf.fr)

Mỗi buổi chiều từ thứ Năm cho đến thứ Ba, chương trình biểu diễn âm nhạc tài tử cải lương Nam bộ được phát sóng trực tuyến từ 18 giờ 30 đến 20 giờ; sau đó là chương trình biểu diễn âm nhạc phương Tây từ 21 giờ 15 đến 22 giờ 15. Ngày thứ Tư từ 18 giờ 30 đến 19 giờ 30 là chương trình độc tấu nhạc cụ phương Tây, sau đó có diễn tuồng cải lương từ 20 giờ 45 tới 23 giờ 30.

Một chi tiết rất đáng chú ý là cách sử dụng cụm từ “tài tử” trong thông tin chương trình biểu diễn hàng tuần của Radio Saigon: “Như tài tử và người ca có xảy ra điều chi thì chúng tôi xin sửa đổi chương trình trên đây lại, xin quý vị miễn chấp”. Đoạn văn này cho thấy trong thập niên 1930, cụm từ “tài tử” vẫn được dùng để chỉ giới nghệ nhân nhạc cụ cổ truyền.

Giàn nhạc thính phòng phương Tây của Radio Saigon được sự chỉ đạo của nhạc trưởng là nhà soạn nhạc André Soyer. Theo báo Les Annales coloniales (8.1930), giàn nhạc này gồm một số nhạc công nòng cốt từ Paris và trong các buổi hòa nhạc quan trọng sẽ có tăng cường thêm các nhạc công của khách sạn Continental và của hãng phim Eden Cinema.

Trong khi đó, báo L’Éveil économique de l’Indochine (1931) cho biết một thông tin thú vị là một nhóm trí thức người bản xứ ở Sài Gòn đã được thành lập để chọn lọc các nhạc công cho giàn nhạc Việt Nam của đài. Báo Úc ở Sydney có ghi nhận chương trình âm nhạc của Radio Saigon “nhấn mạnh âm nhạc Á châu hơn”.

"Sự ra đời của Radio Saigon đã đưa các nghệ nhân nhạc tài tử và vọng cổ cải lương Nam bộ lên sóng phát thanh “giây thép gió” đến với nhiều thính giả hơn, ngay ở Sài Gòn, ở Đông Dương và các thính giả mới từ những quốc gia khác".

radio2.jpg

Phòng hòa nhạc trong tòa nhà của Radio Saigon tại Chí Hòa - Ảnh: Frederic Vaillant (radiotsf.fr)

Sự ra đời của Radio Saigon đã đưa các nghệ nhân nhạc tài tử và vọng cổ cải lương Nam bộ lên sóng phát thanh “giây thép gió” đến với nhiều thính giả hơn, ngay ở Sài Gòn, ở Đông Dương và các thính giả mới từ những quốc gia khác. Hàng đêm, các chương trình phong phú đa dạng với các bài bản quen thuộc như Lưu thủy, Giang Nam, Tứ đại oán, Nam ai, Ngũ đối hạ, Vọng cổ hoài lang v.v.., được dàn dựng qua các tiết mục độc tấu, hòa tấu nhạc cụ cổ truyền với giọng ca, và cả diễn tuồng cải lương cho thính giả thưởng thức.

Theo tư liệu của Frederic Vaillant (radiotsf.fr), các buổi biểu diễn trực tuyến này được thực hiện tại phòng hòa nhạc của đài phát thanh Radio Saigon ở Chí Hòa.

radio3.jpg

Bản tin của Radio Saigon và một tờ chương trình biểu diễn âm nhạc trực tuyến của Radio Saigon - Ảnh: Tư liệu Thư viện Quốc gia Pháp.

Rất đáng tiếc là Radio Saigon phải chính thức ngừng hoạt động vào tháng 5.1932 vì thiếu kinh phí. Năm 1940, Chính phủ Đông Dương chính thức quản lý Radio Saigon và sau chiến tranh Thế giới thứ hai được đổi tên thành Radio France Asie.

Sau gần một ngàn buổi phát thanh âm nhạc trực tuyến hàng đêm tại Radio Saigon, thông tin về các nghệ nhân tiền bối Nam bộ chỉ hiện hữu bằng những cái tên gọi rất đơn sơ như: cô Thạnh, ông Thiệt, ông Tỵ, cô Nhàn, ông Tui, cô Châu, và còn rất nhiều tên khác. Tuy nhiên, chắc chắn các thế hệ về sau sẽ trân trọng và tiếp tục nhắc mãi các tên gọi thân thương của những nghệ sĩ tiền bối đã đóng góp vào công cuộc duy trì và quảng bá văn hóa Nam bộ ra thế giới.

TS. Nguyễn Lê Tuyên  

(Nhà soạn nhạc, nghiên cứu âm nhạc và nghệ sĩ guitar; giảng viên world music tại Đại học Quốc gia Australia)


Gửi bình luận
(0) Bình luận

Từ đấu giá tranh từ thiện đến mua tranh trả góp

Có quan điểm rằng, nhìn vào nền hội họa của một quốc gia, người ta có thể đánh giá trình độ dân trí của dân tộc đó.

Tranh Picasso treo hai thập kỷ trong nhà hàng có giá... 2.500 tỷ đồng

11 tác phẩm nghệ thuật của danh họa Picasso vốn được treo trong một nhà hàng vừa được bán ra tại một cuộc đấu giá, đạt mức 109 triệu USD (tương đương gần 2.500 tỷ đồng).

Bộ ảnh 'tình bạn già' trong vườn hoa cúc họa mi gây sốt mạng xã hội

Ngay sau khi được đăng tải, bộ ảnh "tình bạn già" bên những khóm cúc họa mi của hai cụ bà nhân dịp lễ tri ân thầy cô 20-11 khiến dân mạng khen không ngớt lời.

Điểm nhấn áo dài Huế tại Liên hoan Phim Việt Nam XXII

Nhiều hoạt động quảng bá và tôn vinh áo dài sẽ diễn ra xuyên suốt trong Liên hoan Phim Việt Nam lần thứ XXII tại TP Huế từ 18 đến 20/11.

5 nét văn hóa khác biệt của Tây Ban Nha: Không ăn trưa trước 3h chiều và ăn tối sau 10h đêm

Hãy ghi nhớ 5 điểm khác biệt lớn về văn hóa này khi bạn đến Tây Ban Nha, vì đó là những điều chắc chắn bạn sẽ gặp phải khi lần đầu đến với quốc gia này.

Số hóa di sản chữ viết trên lá Buông của người Khmer

Đề án "Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Tri thức và kỹ thuật viết chữ trên lá Buông của người Khmer tỉnh An Giang đến năm 2030" vừa được UBND tỉnh An Giang phê duyệt có ý nghĩa lớn đối với cộng đồng người Khmer.

Vì sao tượng thần ở Hy Lạp thường khỏa thân?

Nhiều bức tượng điêu khắc ở Hy Lạp chọn cách khỏa thân, thậm chí không ngại để lộ những bộ phận nhạy cảm nhưng vẫn rất phổ biến, không trở nên dung tục.

Nghề làm giày thêu của người Xạ Phang trở thành Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Mới đây, UBND huyện Mường Chà, tỉnh Điện Biên đã tổ lễ công bố “Nghề làm giày thêu của người Xạ Phang” trở thành Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Có 2 quả lê bị buộc phải chia cho 900 người

Suy ngẫm - An Nhiên - 02/10/2022 10:00
Vua Đường Cao Tông nghe nói có gia tộc họ Trương kia 900 người sống quây quần với nhau mà vẫn hòa thuận nên đã thỉnh vị trưởng lão đến hỏi bí kíp.

“Tôi ổn - Bạn ổn” - Giúp bạn tự đưa ra quyết định cho cuộc đời mình

Từ sách - Phim - Nguyễn Thao - 02/10/2022 08:00
Một cơn giận mất kiểm soát, một lời nói gây đổ vỡ mối quan hệ, một thái độ thù địch vô căn cứ… chúng ta thường xuyên hành xử theo phản ứng của những cảm xúc rối loạn mà chính mình còn không thể cắt nghĩa.

Cảm xúc - Osho: Lối về với hạnh phúc ban sơ

Từ sách - Phim - Phương Nhung - 01/10/2022 08:00
Osho mong muốn thay đổi cách chúng ta nhìn nhận về cảm xúc trong cuộc sống đương đại, nơi lý trí được trân trọng và đề cao còn cảm xúc thì bị đẩy lùi, che giấu và thậm chí là chối bỏ.

Clip xếp đồ vật chồng lên nhau như ảo thuật gia của chàng thợ điện

Thư giãn - Tuệ Minh - 30/09/2022 12:00
Suốt nhiều năm qua, anh Wang Yekun (sống ở Trung Quốc) đã có những tác phẩm được tạo nên từ sự cân bằng các đồ vật, xếp chồng chúng lên nhau hút số lượt theo dõi lớn trên mạng xã hội.

'Ngôi sao tử tế nhất thế giới' Keanu Reeves

Truyền cảm hứng - Hoan Ca - 30/09/2022 09:27
Keanu Reeves có thể chưa phải nam diễn viên với tài diễn xuất thượng thừa, nhưng anh chắc chắn là người đàn ông được cả Hollywood công nhận về nhân cách.

Quyền chọn là ở bạn - Andrew Carnegie: ‘Người chết giàu là chết trong sự xấu hổ’

Phong cách sống - Anh Lân - 30/09/2022 08:00
Andrew Carnegie, một chàng trai sinh ra ở Scotland có một tham vọng: “Trở thành người đàn ông đích thực và giết chết nhà vua”.

Những trang văn truyền cảm hứng sống của thầy Nguyễn Ngọc Ký

Phong cách sống - Hiểu Nhân - 29/09/2022 15:00
Trong "Tôi đi học", thầy Nguyễn Ngọc Ký kể chuyện dùng chân quặp bút chì tập viết, bị chuột rút co quắp nhưng không bỏ cuộc.

Vĩnh biệt thầy Nguyễn Ngọc Ký, một người điềm tĩnh

Phong cách sống - Nguyễn Bích Lan - 29/09/2022 13:30
Tôi nghe và đọc về nhà giáo Nguyễn Ngọc Ký từ khi tôi còn bé.

Tôi đi học – Tác phẩm để đời của thầy Nguyễn Ngọc Ký

Phong cách sống - NV - 29/09/2022 11:20
Biến cố vào năm 4 tuổi, khiến đôi tay “như hai cục thịt lủng lẳng” lại là một sự khởi đầu cho một cuộc đời mới. Đó cũng là lý do để có tự truyện Tôi đi học, được xem là cuốn sách để đời của Nguyễn Ngọc Ký.

Chuyện cổ tích từ chàng trai không chân và cô gái xinh đẹp

Truyền cảm hứng - Diệp Phan - 29/09/2022 10:40
Chỉ khi Thương dám từ bỏ hết sự nghiệp ở Nhật về bán hàng online cùng mình, chàng trai không chân Tô Đình Khánh mới dám tin tình yêu cô dành cho mình là thật.

Có người nói trên đời này không có cuộc gặp gỡ ngẫu nhiên, tất cả những cuộc gặp gỡ đều có lý do.

Suy ngẫm - Nguyễn Phương - 29/09/2022 08:00
Mọi người bước vào cuộc đời bạn với sứ mệnh của riêng họ.

“Tâm huyết trao đời” của Nhà giáo ưu tú Nguyễn Ngọc Ký

Phong cách sống - 28/09/2022 22:54
Ngày 2/7, tại TPHCM đã diễn ra lễ ra mắt quyển sách “Tâm huyết trao đời”, đây là tập cuối của bộ ba hồi ký cuộc đời nhà văn, nhà giáo ưu tú Nguyễn Ngọc Ký.

Nếu được mời dự tiệc bạn có ba cách để trả lời câu hỏi ‘Bạn thật sự là ai?’

Từ sách - Phim - Quốc Bình - 28/09/2022 14:04
Về cơ bản, có ba cách chúng ta có thể dùng để trả lời câu hỏi về chân tính - câu hỏi “Bạn thật sự là ai?” - tương ứng với các nguồn gốc khác nhau của đặc điểm tính cách con người.

Kỹ thuật Feynman có thể giúp bạn nhớ mọi thứ mình đã đọc

Kỹ năng - 28/09/2022 11:16
Sách giúp bạn tiếp cận với những bộ não thông minh nhất. Học hỏi từ những nhà tư tưởng vĩ đại nhất là con đường nhanh chóng để bạn đạt được sức khỏe, sự giàu có và trí tuệ.

Vĩnh biệt Nhà giáo ưu tú Nguyễn Ngọc Ký – Người thầy không cần phấn trắng, bảng đen

Phong cách sống - 28/09/2022 10:42
Nhà văn - Nhà giáo ưu tú Nguyễn Ngọc Ký (26/6/1947 – 28/9/2022), một cử nhân văn chương của Đại học Tổng hợp Hà Nội đã mở ra cho nhiều thế hệ học trò những cái nhìn mới mẻ, yêu đời…
HẠT GIỐNG TÂM HỒN
2019 Bản quyền thuộc về hatgiongtamhon.com.vn. Phát triển bởi ONECMS
Thứ 2, 03/10/2022